🕯️ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਮਾਣ-ਮਰਿਆਦਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ PSHRC ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਗਾਈਡਲਾਈਨਜ਼ ਜਾਰੀ

PSHRC (Punjab State Human Rights Commission) ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (UT) ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ “Dignity of the Dead” (ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਮਾਣ-ਮਰਿਆਦਾ) ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਬਾਈਡਿੰਗ ਗਾਈਡਲਾਈਨਜ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ Department of Health & Family Welfare, Government of Punjab & Chandigarh ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ unclaimed, unidentified, abandoned, or underprivileged dead bodies ਨਾਲ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਤੱਕ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
🚨 ਗਾਈਡਲਾਈਨਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਮਾਣਯੋਗ ਮੈਂਬਰ ਸ਼੍ਰੀ ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੰਟੀ (ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ) ਨੇ ਇਹ ਗਾਈਡਲਾਈਨਜ਼ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਕੱਤਰ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪਾਲਣਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਕਮੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ:
* Mortuary vans (hearse-vans) ਦੀ ਅਣਉਪਲਬਧਤਾ ਜਾਂ ਕਮੀ।
* Inadequate dead-body handling staff।
* Free/assisted cremation/burial support ਦੀ ਕਮੀ।
* Insufficient mortuary capacity ਅਤੇ mobile mortuary freezers ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ।
ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਕਿ ਕੁਝ private hospitals ਬਿੱਲਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹਾਂ ਨੂੰ detain (ਰੋਕ) ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੀ ਮਾਣ-ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ medical ethics ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।
📌 ਗਾਈਡਲਾਈਨਜ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਿਰਦੇਸ਼ (Key Extracts)
ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
* ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਪਾਬੰਦੀ (Absolute Prohibition on Detaining Bodies):
   * “ਕੋਈ ਵੀ ਹਸਪਤਾਲ—Government or Private—ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, non-payment of bills ਸਮੇਤ, ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕੇਗਾ ਜਾਂ detain ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।”
* ਸਾਰੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਲਈ ਮਾਣ-ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ:
   * “ਸਾਰੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਲਿੰਗ, ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, dignity, respect, and honour ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।”
* ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ (Strengthening Infrastructure):
   * ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ mortuary vans/hearse-vans, ਲੋੜੀਂਦਾ mortuary staff ਅਤੇ freezing capacity, ਅਤੇ free/assisted cremation or burial facilities ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
* ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨਤਾ (Completion of Last Rites with Dignity):
   * ਹਰੇਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ honourable, respectful, and dignified completion of last rites ਹੋਵੇ।
* Police & Hospital Coordination:
   * Unclaimed ਜਾਂ unidentified bodies ਲਈ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ cremation ਜਾਂ burial ਲਈ ਸਾਂਝੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਗਾਈਡਲਾਈਨਜ਼ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਤੱਕ circulate ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਲਈ accountability ਤੈਅ ਕਰੇ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ dignity ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।